ممنون از سوال خوبتون زمانی که بحران/فشار اجتماعی بزرگ رخ داد ما با یک شوک ناگهانی و چندوجهی روبرو شدیم. علاوه بر فشار مالی، فشار روانی ناشی از تغییر ناگهانی نقش‌ها وجود داشت.

برای مثال پدربزرگ که سال‌ها ستون اقتصادی بود، ناگهان خود را ناتوان یافت و مادر که مرکز عاطفی خانواده بود مجبور شد برای تأمین معاش به کاری خارج از خانه روی آورد که با ارزش‌های قبلی ما در تضاد بود.

اولین هفته‌ها، تاریک‌ترین دوران ما بود، زیرا اتصال عاطفی ما شل شده بود و هرکس در سکوت خود غرق بود.نقطه عطف در شبی اتفاق افتاد که ما تصمیم گرفتیم دیگر مانند گذشته عمل نکنیم. آن شب را به نام ‘شب چراغ‌های خاموش’ نامیدیم. ما تمام چراغ‌های غیرضروری خانه را خاموش کردیم تا مصرف انرژی را به حداقل برسانیم و در نور شمع دور هم جمع شدیم. در آنجا، تصمیم گرفتیم که مقاومت در برابر تغییر را کنار بگذاریم و یک ‘شورای خانواده’ تشکیل دهیم.

در این شورا، هرکس باید دو کار را انجام می‌داد:

1- اذعان صادقانه به ترس یا نگرانی خود.

2- پیشنهاد یک مهارت یا دارایی که می‌تواند در شرایط جدید مورد استفاده قرار گیرد

(مثلاً: دختر بزرگم گفت می‌تواند کارهای حسابداری کوچک انجام دهد، پسر کوچک‌تر پیشنهاد داد منابع آموزشی آنلاین را ساماندهی کند)آن شب، ما نه تنها مصرف‌مان را مدیریت کردیم،

بلکه برای اولین بار، اعتماد خود را به قابلیت‌های پنهان یکدیگر بازیافتیم. ما فهمیدیم که قدرت جمعی ما در منابع مالی یا اجتماعی نیست، بلکه در تنوع نقش‌ها و پذیرش آسیب‌پذیری مشترک است.

این خاطره به ما یاد داد که بزرگ‌ترین دارایی ما، نور همدیگر در تاریکی است. از آن زمان به بعد، هرگاه احساس کنیم در حال از هم پاشیدنیم، یاد ‘شب چراغ‌های خاموش’ می‌افتیم و دوباره نقش‌ها را بازتعریف می‌کنیم.

بله همینطور است تجربیات متعددی وجود دارد اما یکی از آن‌ها نشان داد که تعارضات داخلی ما اگرچه دردناک بودند اما آنتی‌تز (نقیض) ضعف ساختاری بودند.

مثال: تعارض بر سر برنامه‌ریزی آینده (تضاد بین محافظه‌کاری و ریسک‌پذیری) در دوره پیش از بحران جدی تعارض اصلی ما بر سر نحوه سرمایه‌گذاری و ریسک‌پذیری بود.

پدر (به عنوان فردی محافظه‌کار) بر امنیت تأکید داشت، در حالی که یکی از فرزندان بزرگ‌تر (با دیدگاه جهانی‌تر) بر لزوم ریسک‌های حساب‌شده برای پیشرفت تأکید می‌کرد.

این تعارض ماه‌ها ادامه داشت و نزدیک بود به دوری منجر شود.ما یاد گرفتیم که این تعارض نه یک اختلاف نظر شخصی بلکه یک تضاد ضروری در دیدگاه‌هاست.

تصمیم گرفتیم به جای نادیده گرفتن یکی از طرفین، برای هر پیشنهاد ریسک سه لایه دفاعی ایجاد کنیم: لایه اول (ایمنی): حداقل منابعی که اگر ریسک شکست خورد، خانواده را به خطر نیندازد (نظر محافظه‌کار تأمین شد).

دوم (فرصت): طرحی که بتواند پاداش بالقوه را به حداکثر برساند (نظر ریسک‌پذیر لحاظ شد). لایه سوم (برنامه خروج): یک نقطه توقف مشخص برای خروج از سرمایه‌گذاری در صورت رسیدن به یک شاخص منفی.

با توجه به تمام بحث‌هایی که داشتیم از معنابخشی به سختی‌ها تا تبدیل تعارضات داخلی به مکانیسم‌های تصمیم‌گیر توصیه‌ای که بیشترین قدرت تحول را دارد باید تمام این پایه‌ها را در خود جای دهد. توصیه کلیدی و عملی خانواده علوی: از چرا به چگونه: به جای تمرکز بر علت شکست بر فرآیند بازسازی تمرکز کنید و برای هر چرا یک چگونه بسازید این توصیه در عمل به این معناست:

در فرهنگ ما تمایل زیادی برای جستجوی علت ریشه‌ای سختی‌ها وجود دارد: چرا این اتفاق افتاد؟ چرا من لایق این بودم؟چرا آن‌ها این کار را کردند؟.

این پرسش‌ها اغلب به سرزنش انفعال یا درگیری‌های بی‌پایان منجر می‌شوند. این پرسش‌ها اگرچه برای معنابخشی مهم‌اند اما در لحظهٔ بحران انرژی را تحلیل می‌برند.

تاب‌آوری فعالانه زمانی آغاز می‌شود که سیستم خانواده از پرسش‌های انفعالی به پرسش‌های فعالانه و سازنده سوییچ کند: به جای:

چرا سرمایه‌مان را از دست دادیم؟بپرسید: چگونه می‌توانیم با منابع باقی‌مانده سه ماه آینده را مدیریت کنیم؟

(ایجاد برنامه عملیاتی). به جای: چرا ما با هم سازگار نیستیم؟ بپرسید: چگونه می‌توانیم امروز یک ساعت را به شنیدن فعالانهٔ ترس‌های یکدیگر اختصاص دهیم؟ (تقویت ارتباطات در بحران). به جای: چرا این سیستم در برابر تهدید خارجی فرو ریخت؟ بپرسید: چگونه می‌توانیم یک لایه دفاعی جدید، مبتنی بر مهارت‌های پنهان هر یک از ما، طراحی کنیم؟

(استفاده از قدرت جمعی).

تاب‌آوری خانواده‌های ایرانی در گرو این است که یاد بگیرند چگونه داستان خود را از یک روایت شکست به یک کاتالوگ راهنمای عملیاتی تبدیل کنند.

هر سختی که می‌بینید، آن را به عنوان یک تمرین ببینید که در حال ساختن یک چگونهٔ جدید برای آینده هستید. این تمرکز بر چگونگیِ اقدام بعدی سیستم را از حالت انجماد خارج کرده و به حرکت وامی‌دارد.